Kamu yatırımı adı altında Doğu ve Güneydoğu'ya yapılanlar ağırlıkla, arka planında

Yatırımlar Bölgedekilere Teğet Geçiyor

Başta GAP olmak üzere, Güneydoğu'ya yapılan yatırımlar aslında Batı'ya yarıyor. Cumhuriyetin ilk yıllarında yetersiz kamu yatırımları olarak başlayan bu uzun öyküde, Güneydoğu insanı bir türlü yatırımlardan hak ettiği payı alamamış.


Cumhuriyetin kuruluşundan beri, Doğu ve Güneydoğu'daki sorun Ankara tarafından bölgenin ekonomik azgelişmişliği olarak anlaşılmak istenmiş, müdahaleler hep ekonomik temelde, kısmi kamu yatırımlarından ibaret kalmıştır. Bölge kentlerine eğitim, sağlık gibi yatırımlarının yanında, bölge tarım-hayvancılığını dikkate alan kısmi yatırımlarla bölgenin mağduriyeti azaltılmak istenmiş, ancak bölgesel uçurumu yeterince daraltmaya yetmemiştir. 1970'li yıllarda gerçekleştirilen Et Balık Kurumu, Süt Endüstrisi Kurumu gibi kamunun tarımsal sanayi yatırımları da uzun ömürlü olmamış, diğer sektörlerdeki yatırımlarla birlikte, 1980 sonrası özelleştirmelerle, tasfiyelerle yok edilmişlerdir. Devletin, tarım ve hayvancılığa 1980 öncesi sağladığı desteğin azaltılmasıyla da bölgenin gelişme dinamikleri daha fazla tahribata uğramıştır.

1984'te başlayan çatışmalar, üretim ikliminin iyice kurumasına, kırdan kente ve Batı illerine göçe yol açmıştır. Öte yandan, Türkiye'nin en büyük altyapı projelerinden olan GAP (Güneydoğu Anadolu Projesi), uzun yıllar bölge için yapılmış, bölgenin her derdine derman bir proje gibi takdim edilmiştir. Oysa gerçekte, bölge insanının katılımının olmadığı bu proje, bölgenin akarsu kaynak-larını kullanarak Batı'da gelişkin ekonominin ihtiyacı olan enerjiyi üretmek için yürürlüğe konulmuştur. Üstelik bölge toprağını ilgilendiren sulama yatırımları da hep arka plana bırakılmış ve uzun yıllara rağmen hâlâ tamamlanamamıştır.

Teşvikler Teşvik Etmiyor

Bölge illerinin, teşvikli iller kapsamına alınması, önemli bir gelişmeye yol açmamıştır. Bölgeye aktarılmış görünen kamu kaynaklarının ağırlıkla "savunma ve güvenlik" için olduğu, bölge insanının iş ve aş beklentisine cevap vermemiştir. Sınırlı miktardaki kamu yatırımlarının da, istihdam ve girişim ortamı beklentisine cevap vermeyen, enerji sektörü ağırlıklı yatırımlar olduğu anlaşılmaktadır. Bölgeye doğrudan yararı olmayan bu yatırımların bölgenin ekolojik dengesine verdiği zarar ve tarihsel ve kültürel varlıklara yaptığı tahribat ise gözardı edilmektedir.

Özellikle son 15 yılda dışarıdan ağırlıkla dış borç biçiminde sağlanan kaynaklar, ihracatçı sanayide, döviz kazandıran hizmet sektörlerinde kullanılmak yerine, daha çok döviz tükettiren inşaat, ticaret, hizmet alanlarına yönelmiştir. Yerli-yabancı özel firmalar için İstanbul ve çevresi dışındaki birçok bölge ve bölgelerin sektörleri çekici görülmemiş onların azgelişmiş bölgelerden esirgediği yatırımı, bu bölgelerin yerel sermayeleri de yapmamış ve birikimlerini daha çok İstanbul, Ankara gibi merkezlere taşıyıp, oradaki pazardan pay kapmaya bakmıştır. Kamu ise, çoktandır sanayi ve enerji yatırımlarından çekilmiş bulunmaktadır. Kamuya uğraş alanı olarak ulaştırma- konut (TOKİ) yatırımları bırakılmıştır. Kamu yatırımı adı altında Doğu ve Güneydoğu'ya yapılanlar ise ağırlıkla, arka planında "Güvenlikçi devlet" anlayışı olan resmi inşaat yatırımları ve seçmen hedefli TOKİ yatırımlarıdır.

Doğu ve Güneydoğu ve diğer bölgeler için yapılması gereken, yerelin kendisiyle ilgili kararlarda söz hakkı olması ve merkezin bazı yetkilerini yerele taşıyarak, yerelde artacak kaynak imkânı ile Türkiye geneline uyumlu bir bölge rotası izlemektir. Bu da, yereli güçlendirme prensibini daha fazla gerekli kılmaktadır.

*Mustafa Sönmez'in "Doğu ve Güneydoğu Anadolu İçin Refah ve Barış Programı'ndan alındı.



  Baraj Yıkılmazsa Bakın Neler Olacak...

  'Tamam Tamam'

  Oy Verirken Hatırla

  100 Soruda Seçim

  Sensiz Olmaz

  Sosyalistler ve Seçim

 Özgür Gökmen İstihbarat Seçimlerde İktidara mı Çalışıyormuş?

 Naim Dilmener Siyasetin Müziği / Müziğin Siyaseti: 90’lar

 Naim Dilmener Siyasetin Müziği / Müziğin Siyaseti: 80'ler

 Naim Dilmener Siyasetin Müziği/Müziğin Siyaseti: 70’ler

  Yatırımlar Bölgedekilere Teğet Geçiyor

  Önce Sandık Başına, Sonra Sandık Peşine

 Naim Dilmener Siyasetin Müziği/Müziğin Siyaseti: 60’lar

  Artarak Yoksullaşmaya, Güvencesiz Çalışmaya Devam

  Erdoğan'ın Seçim Gafları Rakiplerine Yarıyor

  Bi Bakar mısın? - Dolar Neden Yükseliyor?

  Bi Bakar mısın? - Hadi Gel Köyümüze Geri Dönelim

  Bi Bakar mısın? - En Yakışıklı Kim?

  Türkiye’de İslamcılar ve Laikler, Erdoğan’ı İndirebilmek için Güçlerini Birleştirdiler

  New York Times Demirtaş'ın Mektubunu Yayımladı

  Financial Times: Erdoğan Kürt Oylarını Engellemekle Suçlanıyor

  Kamyon Şoförünün Oğlu Erdoğan Karşıtı Muhalefeti Ateşliyor

  Seçimlerine İlgi Büyük

  Türkiye'de Muhalefet, Nihayet Birleşti

  Erdoğan'ın Kandil Taktiği

  Çocuk İstismarı Meşrulaştırılamaz

  Çocuklar Diyanet Kreşlerine Emanet

  Göstermelik Demokrasi

  Bi Bakar mısın? - Halterciden Müze Müdürü

  Bi Bakar mısın? - İş Görüşmesi

  Bi Bakar mısın? - Kandırıldık

  Bi Bakar mısın? - SON

 Naim Dilmener Siyasetin Müziği/Müziğin Siyaseti

  Eğitimde 16 Yıllık Tahribat

  Bi Bakar mısın? Hırsızlığın Büyüğü Küçüğü

  Bi Bakar mısın? Sıkıldık...

  16 Yılda Kamunun 10.958 Kurumu Satıldı

  Türkiye Bölgesel Eşitsizlikte Ön sıralarda

  Olağanüstü Haksızlık: LGBTİ + Etkinlik Yasakları

  Rakamlarla Türkiye'de Hak İhlalleri

 Doç. Dr. Murat Sevinç İşlemesi İmkânsız Bir Anayasal Sistem

 Prof. Dr. Baskın Oran 2011'e Kadar ve Bu Tarihten Sonra Türk Dış Politikası

  Depremden Kaçacak Yer Kalmadı

 Naim Dilmener Hadi Bakalım, Kolay Gelsin

 Av. Ümit Altaş Ben Bir Avukatım

  Türkiye'deki 4 Muhalefet Partisinin Umudu, Erdoğan'ın Önünü Kesmek

 Ragıp Varol Ak Balon Patlarken: Türkiye'nin 15 yılık İnşaat Yatırımları Üzerine

  Avrupa, Kendi İlkelerini Göz Ardı Etti

 Necmiye Alpay Toplumsal Gerçekliğin Dili

 Necmiye Alpay operasyon, algı operasyonu